Geschiedenis leeft niet alleen in handboeken of musea, maar ook in de straten, gebouwen en verhalen om ons heen. Met de werkvorm erfgoedwandeling gaan leerlingen actief op ontdekking in hun eigen omgeving en leren ze erfgoed (voornamelijk onroerend en immaterieel erfgoed) herkennen, onderzoeken en kritisch bekijken.
Geschiedenis wordt zichtbaar dankzij monumenten, straatnamen, gebouwen, ...
De wandeling brengt de geschiedenis dichter bij de leerlingen en stimuleert:
I) Historisch bewustzijn
II) Betrokkenheid en motivatie
III)Verbondenheid met hun omgeving
De werkvorm biedt ook ruimte om te ontdekken dat erfgoed meerstemmig is en
soms ook omstreden kan zijn. Laat verschillende perspectieven en culturele
achtergronden aan bod komen. Zo kan de wandeling bijdragen aan een sterkere
sense of belonging.
STap 1
Begrip 'Erfgoed' uitleggen
Vooraleer leerlingen naar buiten gaan is het van belang dat ze weten wat het begrip 'erfgoed' inhoudt.
Daarbij moeten ze de drie verschillende vormen van erfgoed kunnen onderscheiden:
-Onroerend erfgoed
-Roerend erfgoed
-Immaterieel erfgoed
Tijdens de erfgoedwandeling zullen ze voornamelijk in contact komen met onroerend en immaterieel erfgoed. Tenzij er naar een museum wordt gegaan. Dan kan er ook gemakkelijk roerend erfgoed bijkomen.
Geef hierbij als leerkracht vooral zelf de voldoende voorbeelden van de verschillende vormen van erfgoed.
Voorbeelden:
Een muurschildering op een gebouw valt onder onroerend erfgoed.
Een mondeling verteld verhaal over de heksenvervolgingen op het stadsplein valt onder immaterieel erfgoed. Net zoals bijvoorbeeld een parade zoals de Zinnekesparade in Brussel.
Brussel
De erfgoedwandeling die ons het meest verwonderde is de nieuwe Podwalk van Bart Van Loo genaamd 'Stoute Schoenen'. Hij neemt je mee door het Bourgondische Brussel en leidt je langs verschillende musea zoals het Coudenbergpaleis, het KBR-museum, het Broodhuis en het stadhuis. De Podwalk is gratis te beluisteren in de app.
Extra:
Het concept van de 'Podwalk' waarin je gegidst wordt in een podcast en terwijl moet wandelen bestaat niet enkel in Brussel. Arnhout Hauben heeft er verschillende uitgewerkt langs historische plaatsen in Vlaanderen. Kijk daar zeker dus eens tussen als je school zich niet in Brussel bevindt en je toch graag een Podwalk wil doen.
Geschikt voor de eerste en tweede graad secundair
Erfgoedwandeling
STap 2
Wandeling uitzoeken
Afhankelijk van de locatie van de school ga je als leerkracht op zoek naar een geschikte erfgoedwandeling. Denk na welke wandeling het beste zou aansluiten bij de doelen en leerstof. Je kan ervoor kiezen om een erfgoedwandeling op verplaatsing te doen of in de schoolomgeving. Een erfgoedwandeling kan evengoed in kleinere gemeenten waar erfgoed ook zichtbaar is in monumenten, gebouwen en lokale verhalen, maar dan moet je als leerkracht misschien zelf wat harder zoeken naar materiaal. Voor de grotere steden zijn namelijk al enorm veel erfgoedwandelingen uitgestippeld.
Hieronder een korte opsomming van enkele interessante erfgoedwandelingen:
Antwerpen
In Antwerpen kan een erfgoedwandeling gebeuren binnen verschillende buurten. Zelf vonden we de erfgoedwandeling in de Zurenborgwijk enorm leerrijk. De gebouwen op de Cogels-Osylei spreken ook tot de verbeelding en ademen geschiedenis. Dit is de ideale plek om het te hebben over erfgoed en kritisch over na te denken. Ga in gesprek met je leerlingen over het wonen in gebouwen die beschermd zijn.
Andere wandelingen:
Zelf gingen we aan de slag met een stadswandeling rond de Gouden Eeuw. Daarrond werkten we lesmateriaal uit dat kan gedownload worden via:
Lier
Stad Lier biedt verschillende erfgoedwandelingen aan waarbij je leerlingen kunnen kennismaken met het rijke verleden van de stad. Tijdens deze wandelingen komen het begijnhof, religieus erfgoed, historische gebouwen en belangrijke gebeurtenissen aan bod. Daarnaast bestaan er in Lier ook thematische wandelingen zoals de heksentoer en de Spaanse wandeling.
De heksentoer laat je kennismaken met volksverhalen, bijgeloof en de heksenprocessen uit het verleden. Specifiek wordt daarbij het verhaal van Cathelyne Van den Bulcke behandeld. Een vrouw uit Nijlen die leefde in de 17e eeuw en geëxecuteerd werd op de Grote Markt van Lier omwille van vermoedens van hekserij.
Mechelen
Ook Mechelen is een enorm interessante stad om een erfgoedwandeling te plannen met je leerlingen omwille van haar rijke geschiedenis. De koppeling met sense of belonging kan hierbij ook gemaakt worden aan de hand van Margaretha van Oostenrijk. Wat ook opmerkelijk is bij deze wandeling is dat het hierbij gaat om een toegankelijke erfgoedwandeling. Ook als je dus minder mobiel bent of in een rolstoel zit kun je de wandeling doen.
Je kan het dus hebben over maatschappelijke thema's zoals de rol van de vrouw in de samenleving of mensen met een beperking en hierover discussiëren met de leerlingen. Hoe voelen zij zich in de maatschappij? Hoe is het gesteld met hun sense of belonging en komt die in het gedrang?
De erfgoedwandeling van Mechelen kan geraadpleegd worden via:
Voor deze wandeling ontwikkelden we zelf ook lesmateriaal dat werd uitgetest met leerlingen. Hierbij werd er specifiek ingegaan op het venster van de Canon van Vlaanderen over Cathelyne van den Bulcke. Lees zeker eens het venster over Cathelyne Van den Bulcke via:
Ons materiaal kan gedownload worden via:
STap 3
Wandeling uitvoeren
Tijdens de wandeling gaan leerlingen actief aan de slag met opdrachten. Ze observeren, verzamelen informatie en leggen verbanden tussen verleden en heden. Mogelijke opdrachten die je de leerlingen tijdens de wandeling kan laten doen:
-
Leerlingen laten onderzoeken waarom een monument geplaatst werd. Wat is bijvoorbeeld het belang van deze persoon geweest in de geschiedenis? Waarom krijgt die een standbeeld?
-
Achterhalen welke functie een gebouw vroeger had. Misschien schuilt er wel meer geschiedenis achter een gevel dan je dacht, terwijl je er elke dag voorbij loopt!
-
Foto's nemen erfgoedelementen documenteren
-
Werken met QR-codes of digitale bronnen
-
Laten luisteren naar een Podwalk en daarbij vragen invullen
-
Interviews afnemen of lokale verhalen verzamelen
-
Een video maken en de geschiedenis naspelen.
"De leerlingen worden zo geen passieve luisteraars, maar actieve onderzoekers van hun omgeving."
STap 4
Reflecteren & verwerken
Na de wandeling moeten leerlingen hun inzichten ook verwerken en erover reflecteren binnen de klas. Zo kan jij als leerkracht de kwaliteit van hun werk beoordelen en nagaan of iedereen mee is met de leerstof rond erfgoed. Dit kan ook op verschillende manieren gebeuren, zoals:
-
Een klasgesprek
-
Een presentatie
-
Een fotoverslag of vlog
-
Een creatieve opdracht
-
Een reflectietekst
-
Een zelf ontworpen mini-erfgoedwandeling
Wie kiest voor deze laatste, mag ons altijd contacteren voor vragen of als dit goed is gelukt. We kijken ernaar uit om de website steeds verder uit te breiden met meer materiaal.
Evaluatiematrix
LesDoelen
Aan te koppelen sleutelcompetenties: SC 8, 16
Aan deze werkvorm kan zelfs de sleutelcompetentie 9. rond ruimtelijk inzicht gekoppeld worden in samenwerking met het vak aardrijkskunde door leerlingen te laten navigeren aan de hand van een kaart
De leerlingen reflecteren over de waarheid van historische verhalen aan de hand van bronnen die vallen onder immaterieel en onroerend erfgoed. (08.09. & 16.02.)
De leerlingen onderscheiden de 3 vormen van erfgoed met elkaar, namelijk: onroerend, roerend en immaterieel erfgoed. (08.08)
De leerlingen navigeren zich in hun eigen schoolomgeving aan de hand van een kaart. (09.07.)
Extra uitdaging: (...) aan de hand van een historische kaart
De leerlingen verwerken de verworven inzichten op een creatieve manier om zo hun eigen beleving rond het erfgoed te verwerken (16.03.)